Undak Usuk Basa, Tatakrama Dalam Bahasa Sunda
Jendra Athar
· 9 menit baca · 119,415
SUSUNDAAN, infobdg.com – Undak-usuk basa adalah tatakrama bahasa dalam budaya Sunda. Tatakrama di sini terkait tingkatan bahasa kepada siapa digunakan. Dalam budaya Sunda, pemakaian undak-usuk basa ini disesuaikan umur lawan bicara, posisi lawan bicara, serta situasinya.
Secara garis besar undak-usuk Basa Sunda dibagi menjadi tiga bagian :
Basa Loma
Basa Loma biasanya diucapkan saat berbicara kepada orang yang seumuran, teman akrab, atau orang yang usianya di bawah. Basa loma ini tidak terlalu kasar tapi juga tidak terlalu halus.
Basa Lemes
Basa lemes biasanya diucapkan untuk berbicara dengan orang yang dihormati seperti kepada orang yang lebih tua atau yang sudah sepuh.
Basa Kasar
Basa kasar ini biasanya digunakan oleh orang yang sedang marah. Walau sebenarnya basa kasar ini tidak baik diucapkan dihadapan siapa pun.
| Basa Loma | Basa Lemes (Keur ka sorangan) |
Basa Lemes (Keur ka batur) |
|
| Abus, asup | Lebet | Lebet | |
| Acan, tacan, encan | Teu acan | Teu acan | |
| Adi | Adi | Rai, rayi | |
| Ajang, keur, pikeun | Kanggo | Haturan | |
| Ajar | Ajar | Wulang, wuruk | |
| Aji, ngaji | Ngaji | Ngaos | |
| Akang | Akang | Engkang | |
| Aki | Pun aki | Tuang Eyang | |
| Aku, ngaku | Aku, ngaku | Angken, ngangken | |
| Alo | Pun alo | Kapiputra | |
| Alus | Sae | Sae | |
| Ambeh, supaya, sangkan | Supados | Supados | |
| Ambek | Ambek | Bendu | |
| Ambe, ngambeu | Ngambeu | Ngambung | |
| Amit, amitam | Permios | Permios | |
| Anggel | Bantal | Bantal, kajang mastaka | |
| Anggeus, enggeus | Rengse | Parantos | |
| Anjang, nganjang | Ngadeuheus | Natamu | |
| Anteur, nganteur | Jajap, ngajajapkeun | Nyarengan | |
| Anti, dago, ngadagoan, | Ngantosan | Ngantosan | |
| Arek | Bade, seja | Bade, seja | |
| Ari | Dupi | Dupi | |
| Asa, rarasaan | Raraosan | Raraosan | |
| Asal | Kawit | Kawit | |
| Aso, ngaso | Ngaso | Leleson | |
| Atawa | Atanapi | Atanapi | |
| Atoh, bungah | Bingah | Bingah | |
| Awak | Awak | Salira | |
| Awewe | Awewe | Istri | |
| Babari, gampang | Gampil | Gampil | |
| Baca | Aos | Aos | |
| Badami | Badanten | Badanten | |
| Bae, keun bae | Sawios, teu sawios | Sawios, teu sawios | |
| Bagea | Bagea | Haturan | |
| Baheula | Kapungkur | Kapungkur | |
| Baju | Baju | Raksukan, anggoan | |
| Bakti | Baktos | Baktos | |
| Balik, mulang | Wangsul | Mulih | |
| Balur | Balur | Lulur | |
| Bangga | Sesah | Sesah | |
| Bapa | Pun Bapa | Tuang Rama | |
| Bareng, reujeung | Sareng | Sareng | |
| Bareto | Kapungkur | Kapungkur | |
| Batuk | Bantuk | Gohgoy | |
| Batur | Babaturan | Rerencangan | |
| Bawa | Bantun | Candak | |
| Beak | Seep | Seep | |
| Beda | Benten | Benten | |
| Beja | Wawartos | Wawartos | |
| Bener, enya | Leres | Leres | |
| Bengek, mengi | Asma | Ampeg | |
| Bere, mere | Maparin, masihan | Ngahaturaan, ngaleler | |
| Berekah | Pangesto, pangestu | Damang, wilujeng | |
| Beuki | Beuki, seneng | Sedep | |
| Beulah | Palih | Palih | |
| Beuli, meuli | Meser | Ngagaleuh | |
| Beunang | Kenging | Kenging | |
| Beungeut | Beungeut | Pameunteu, raray | |
| Beurang | Siang | Siang | |
| Beurat | Abot | Abot | |
| Beuteung | Padaharan | Patuangan, lambut | |
| Bibi | Pun bibi | Tuang bibi | |
| Bikeun, mikeun | Maparinkeun | Ngahaturkeun,nyanggakeun | |
| Bilang, milang | Ngetang | Ngetang | |
| Birit, bujur | Birit, bujur | Imbit | |
| Bisa | Tiasa | Tiasa | |
| Bisi | Bilih | Bilih | |
| Biwir | Biwir | Lambey | |
| Boa | Tiasa jadi | Tiasa jadi | |
| Boga | Gaduh | Kagungan | |
| Buang, ngising | Miceun | Kabeuratan | |
| Budak | Budak | Murangkalih | |
| Bujal | Bujal, puser | Udel | |
| Buka puasa | Buka | Bobor | |
| Bukti | Buktos | Buktos | |
| Bulan | Sasih | Sasih | |
| Bungah, gumbira | Bingah | Bingah | |
| Burit | Sonten | Sonten | |
| Buru | Bujeng | Bujeng | |
| Butuh | Perlu | Peryogi | |
| Cabak, nyabak | Nyabak | Cepeng | |
| Cageur | Pangesto, pangestu | Damang | |
| Calana | Calana | Lancingan | |
| Cangkeng | Cangkeng | Angkeng | |
| Caram, carek, nyarek | Nyarek | Ngawagel | |
| Carang, langka | Awis | Awis | |
| Carek, nyarekan | Nyarekan | Nyeuseul | |
| Carita, nyarita, ngomong | Nyanggem | Nyarios | |
| Cenah | Cenah | Saurna | |
| Cekel, nyekel | Nyekel | Nyepeng | |
| Celuk,nyeluk,gero,ngageroan | Nyauran | Ngagentraan | |
| Ceuli | Ceuli | Cepil | |
| Ceurik | Ceurik | Nangis | |
| Cicing | Matuh | Calik, linggih | |
| Ciduh | Ciduh | Ludah | |
| Cik, cing | Cobi | Cobi | |
| Cikal | Cikal | Putra pangageungna | |
| Ciling, pacilingan | Kakus | Jamban | |
| Ciri | Tanda | Tawis | |
| Cium, nyieum | Nyieum | Ngambung | |
| Cokot, nyokot | Ngabantun | Nyandak | |
| Cukup, mahi | Cekap | Cekap | |
| Cukur, dicukur | Dicukur | Diparas | |
| Cunduk, dating | Dongkap | Sumping, rawuh | |
| Daek | Daek, purun | Kersa | |
| Dagang | Dagang | Icalan | |
| Dahar | Neda | Tuang | |
| Dangdan | Dangdan | Dangdos | |
| Dapur | Dapur | Pawon | |
| Denge, ngadenge | Nguping, mireng | Ngadangu | |
| Deukeut | Caket | Caket | |
| Didik, ngadidik | Ngatik | Miwuruk,mitutur,miwejang | |
| Diri | Diri | Salira | |
| Diuk | Diuk | Calik, linggih | |
| Duga, kaduga | Kaduga | Kiat | |
| Duit | Artos | Artos | |
| Dumeh, lantaran | Jalaran | Ku margi | |
| Eling, inget | Emut | Emut | |
| Emboh, tambah | Tambih | Tambih | |
| Era | Isin | Lingsem | |
| Embung | Alim | Teu kersa | |
| Enggon | Pamondokan | Pangkuleman | |
| Eukeur, keur | Nuju | Nuju | |
| Eusi, ngeusian | Ngalebetan | Ngalebetan | |
| Euweuh | Teu aya | Teu aya | |
| Gancang | Enggal | Enggal | |
| Ganti | Ganti | Gentos | |
| Gardeng, reregan | Gardeng | Lalangse | |
| Gawe | Gawe | Damel | |
| Gede | Gede | Ageung | |
| Gelung | Gelung | Sanggul | |
| Genah, ngeunah | Raos | Raos | |
| Gering | Udur | Teu damang | |
| Getol | Getol | Kersaan | |
| Geulang | Geulang | Pinggel | |
| Geura, pek, heg | Geura, mangga | Mangga | |
| Geuwat | Enggal | Enggal | |
| Gigir, gigireun | Gigireun | Gedengeun | |
| Gimir | Gimir | Rentag manah | |
| Gogoda, cocoba | Cocoba | Cocobi | |
| Goreng | Goreng | Awon | |
| Gugu, ngagugu | Nurut | Tumut | |
| Haben | Haben | Teras-terasan | |
| Hadir, ngahadiran | Nungkulan | Ngaluuhan | |
| Hal, perkara | Perkawis | Perkawis | |
| Halis | Halis | Kening | |
| Hampura, maap | Hapunten | Hapunten, haksama | |
| Hareup | Payun | Payun | |
| Harga | Harga | Pangaos | |
| Harti | Hartos | Hartos | |
| Hate | Hate | Manah | |
| Hawatir,watir,karunya | Watir | Hawatos | |
| Hayang | Hoyong | Palay | |
| Helok | Heran | Hemeng | |
| Hese, susah, pelik | Sesah | Sesah | |
| Heuay | Heuay | Angob | |
| Heubeul, lawas | Heubeul | Lami | |
| Heug, seug | Mangga | Mangga | |
| Hili, tukeur | Liron | Gentos | |
| Hirup | Hirup | Jumeneng | |
| Hudang | Hudang | Gugah | |
| Huntu | Huntu | Waos | |
| Hutang | Hutang | Sambetan | |
| Iber, beja, warta | Wartos | Wartos | |
| Idin | Widi | Widi | |
| Igel | Igel | Ibing | |
| Iket | Totopong | Udeng | |
| Ilik, ngilikan | Ningalan | Ningalan | |
| Ilu, ngilu | Ngiring | Ngiring | |
| Imah | Rorompok | Bumi | |
| Impi, ngimpi | Impen, ngimpen | Impen, ngimpen | |
| Imut | Imut | Mesem | |
| Incu | Pun incu | Tuang putu | |
| Indit, miang | Mios | Angkat, jengkar | |
| Indung | Pun biang | Tuang ibu | |
| Inggis, risi | Inggis, risi | Rempan | |
| Injeum, nginjeum | Nambut | Nambut | |
| Inum, nginum | Leueut, ngaleueut | Leueut, ngaleueut | |
| Irung | Irung | Pangambung | |
| Isuk, isukan | Enjing | Enjing | |
| Itung | Itung | Etang | |
| Iwal, kajaba | Kajaba | Kajabi | |
| Jaga | Jaga | Jagi | |
| Jalma, jelema | Jalmi | Jalmi | |
| Jauh | Tebih | Tebih | |
| Jawab | Walon | Waler | |
| Jero | Lebet | Lebet | |
| Jeung | Sareng | Sareng | |
| Jiga | Jiga | Sapertos,sakarupi | |
| Jual | Ical | Ical | |
| Jugjug | Bujeng | Bujeng | |
| Juru, ngajuru | Ngalahirkeun | Babar | |
| Kabeh, kabehanana | Sadayana | Sadayana | |
| Kabur, minggat | Minggat | Lolos | |
| Kacida, naker | Kalintang | Kalintang, teu kinten | |
| Kajeun, keun bae | Sawios | Sawios | |
| Kakara, karek | Nembe | Nembe | |
| Karembong | Kekemben | Kekemben | |
| Kari, tinggal | Kantun | Kantun | |
| Kasakit, nyeri | Kasakit, kanyeri | Kasawat | |
| Katara, kaciri | Katawis | Katawis | |
| Kapalang, kagok | Kapambeng | Kapambeng | |
| Kawas | Sapertos | Sapertos | |
| Kawin | Nikah, jatukrami | Jatukrami,rendengan | |
| Kede | Kenca | Kiwa | |
| Kejo, sangu | Sangu | Sangu | |
| Kelek | Kelek | Ingkab | |
| Kesang | Karinget | Karinget | |
| Keur, pikeun | Kanggo | Kanggo, haturan | |
| Kiih | Kahampangan | Kahampangan | |
| Kolot | Kolot | Sepuh | |
| Kongkorong | Kangkalung | Kangkalung | |
| Kop, pek | Mangga | Mangga | |
| Kuat | Kiat | Kiat | |
| Kudu | Kedah | Kedah | |
| Kumbah | Kumbah | Wasuh | |
| Kumis | Kumis | Rumbah | |
| Kumpul | Kempel | Kempel | |
| Kungsi | Kantos | Kantos | |
| Kurang | Kirang | Kirang | |
| Kuring, sim kuring | Abdi, sim abdi | Sim abdi | |
| Labuh | Labuh | Geubis | |
| Lahun, ngalahun | Ngalahun | Mangkon | |
| Lain | Sanes | Sanes | |
| Laju | Lajeng | Lajeng | |
| Laki, lalaki | Lalaki | Pameget | |
| Laku, payu, laris | Pajeng | Pajeng | |
| Lalajo | Nongton | Nongton | |
| Lamun, upama | Upami | Upami | |
| Lanceuk | Pun lanceuk | Tuang raka | |
| Lantaran, sabab | Jalaran, sabab | Mari | |
| Leho | Leho | Umbel | |
| Letah | Letah | Ilat | |
| Leungeun | Leungeun | Panangan | |
| Leungit | Leunit | Ical | |
| Leutik | Alit | Alit | |
| Leuwih | Langkung | Langkung | |
| Lila | Lami | Lami | |
| Mahal | Awis | Awis | |
| Maksud | Maksad | Maksad | |
| Malarat, miskin | Jalmi teu gaduh | Teu kagungan nanaon | |
| Malem | Wengi | Wengi | |
| Malik | Malik | Mayun | |
| Mamayu | Mamayu | Mamajeng | |
| Mangka, sing, muga | Mugi | Mugi | |
| Maot | Maot | Pupus, tilar dunga | |
| Marhum | Marhum, jenatna | Marhum, suargi | |
| Memeh, samemehna | Sateuacanna | Sateuacanna | |
| Mending, leuwih hade | Langkung sae | Langkung sae | |
| Meujeuhna | Meujeuhna | Cekap | |
| Meueun | Panginten | Panginten | |
| Mimimti, mimitina | Kawitna | Kawitna | |
| Minangka | Etang-etang | Etang-etang | |
| Mindeng, remen | Sering | Sering | |
| Minyak | Lisah | Lisah | |
| Muga | Mugi | Mugia | |
| Mupakat, rempug | Mupakat, rempug | Rempag | |
| Murah | Mirah | Mirah | |
| Najan, sanajan | Sanaos | Sanaos | |
| Ngan | Mung | Mung | |
| Ngaran | Wasta, nami | Jenengan, kakasih | |
| Ngeunah | Ngeunah | Raos | |
| Ngora | Ngora | Anom | |
| Nini | Pun nini | Tuang eyang | |
| Nyaho | Terang | Uninga | |
| Nyaring | Nyaring | Teu acan kulem | |
| Nyolowedor | Nyolowedor | Midua maha | |
| Obat, ubar | Obat, ubar | Landog | |
| Ogan, ondang | Ondang | Ulem | |
| Ome,ngomean,menerkeun | Ngalereskeun | Ngalereskeun | |
| Paham | Paham,ngartso | Ngartos | |
| Paju, maju | Majeng | Majeng | |
| Pake, make | Nganggo | Nganggo | |
| Palangsiang, bias jadi | Tiasa jadi | Tiasa jadi | |
| Palire, malire | Malire | Merhatoskeun | |
| Pamajikan | Pun bojo | Tuang rayi | |
| Pancuran, kamar mandi | Jamban | Jamban | |
| Pandeuri | Ti pengker | Ti pengker | |
| Pang, pangna, nu matak | Nu mawi | Nu mawi | |
| Panggih, manggih, nimu | Mendak | Mendak | |
| Pangkat, kadudukan | Kadudukan | Kalungguhan | |
| Pangku, mangku | Mangku | Mangkon | |
| Panon | Panon | Soca | |
| Pantar, sapantar | Sapantar | Sayuswa | |
| Paribasa | Paripaos | Paripaos | |
| Pariksa, mariksa | Mariksa | Marios | |
| Parna | Repot | Wales | |
| Paro, saparo | Sapalih | Sapalih | |
| Pasti, tangtu | Tangtos | Tangtos | |
| Pati, teu pati | Teu patos | Teu patos | |
| Patuh, matuh | Matuh | Linggih | |
| Payung | Payung | Pajeng | |
| Pedah | Ku margi, jalaran | Rehing | |
| Penta, menta | Neda, nyuhunkeun | Mundut | |
| Pecak, mecak, nyoba | Nyobi | Nyobi | |
| Pencet, mencetan | Meuseulan | Meuseulan | |
| Percaya | Percanten | Percanten | |
| Perlu | Perlu | Peryogi | |
| Permisi | Permios | Permios | |
| Peuting | Wengi | Wengi | |
| Pihape, mihape | Wiat | Ngaweweratan | |
| Piker | Piker | Manah | |
| Piligenti | Piligentos | Piligentos | |
| Pindah | Pindah | Ngalih | |
| Pingping | Pingping | Paha | |
| Pipi | Pipi | Damis | |
| Poe | Dinten | Dinten | |
| Poho | Hilap | Lali | |
| Potong, popotongan | Patilasan | Patilasan | |
| Puasa | Puasa | Saum | |
| Puguh, tangtu | Tangtos | Tangtos, kantenan | |
| Purun | Purun | Kersa | |
| Rarabi | Rarabi | Garwaan | |
| Raksa, pangraksa | Pangraksa | Panangtayungan | |
| Ramo | Ramo | Rema | |
| Rampes | Mangga | Mangga | |
| Rasa, rumasa | Rumaos | Rumaos | |
| Rea, loba | Seueur | Seueur | |
| Receh | Receh | Artos alit | |
| Reujeung | Bareng | Sareng | |
| Reuneuh | Kakandungan | Bobot, ngandeg | |
| Reureuh | Reureuh | Ngaso | |
| Rieut | Rieut | Puyeng | |
| Ripuh | Ripuh | Repot | |
| Robah | Robah | Robih | |
| Roko, ududeun | Rokok | Sesepeun | |
| Rua, sarua | Sarupi, sami | Sarupi, sami | |
| Rusuh, rurusuhan | Enggal-enggalan | Enggal-enggalan | |
| Saba, nyaba | Nyanyabaan | Angkat-angkatan | |
| Sabot | Keur waktu | Waktos | |
| Sabuk, beubeur | Beubeur | Beulitan | |
| Sadia | Sayagi | Sayagi | |
| Sakeudeung | Sakedap | Sakedap | |
| Salah | Lepat | Lepat | |
| Salahsaurang | Salahsawios | Salahsawios | |
| Salaki | Pun lanceuk | Caroge, tuang raka | |
| Salamet | Salamet | Wilujeng | |
| Salat, solat | Sambeang | Netepan | |
| Salesma | Salesma | Pileg | |
| Salempang, hariwang | Salempang | Salempang, rajeg manah | |
| Salin, disalin | Disalin | Gentos | |
| Samak | Amparan | Amparan | |
| Sampak, nyampak | Nyampak | Nyondong, kasondong | |
| Samping | Sinjang | Sinjang | |
| Sanding, kasanding | Kasanding | Kasumpingan | |
| Sanggeus | Saparantos | Saparantos | |
| Sanggup | Sanggem | Sanggem | |
| Sare | Mondok | Kulem | |
| Sarerea | Sadayana | Sadayana | |
| Sarta, jeungna deui | Sareng | Sareng | |
| Sarua | Sami | Sami | |
| Sasarap | Sasarap, neda | Tuang | |
| Sawah | Sawah | Serang | |
| Sejen | Sejen | Sanes | |
| Seleh, nyelehkeun | Masrahkeun | Nyanggakeun,ngahaturkeun | |
| Selewer, nyelewer | Midua hate | Midua manah | |
| Semah | Tamu | Tamu | |
| Sesa, kari | Kantun | Kantun | |
| Sebut | Sebat | Sebat | |
| Serah, nyerahkeun | Mirak | Mirak, ngeser | |
| Seubeuh | Sesek | Wareg | |
| Seuri | Seuri | Gumujeng | |
| Siar, nyiar | Milari | Milari | |
| Sibanyo | Sibanyo | Wawasuh | |
| Sirah | Sirah | Mastaka | |
| Sirit | Larangan | Larangan | |
| Sisir | Pameres | Pameres | |
| Soara, sora | Sora | Soanten | |
| Sorangan | Sorangan | Nyalira | |
| Sore | Sonten | Sonten | |
| Sugan, manawi | Manawi | Manawi | |
| Suku | Suku | Sampean | |
| Sunat, nyunatan | Ngabersihan | Nyepitan | |
| Sungut | Cangkem | Baham | |
| Supaya | Supados | Supados | |
| Surat | Serat | Serat, tetesan | |
| Suweng | Suweng | Kurabu, gwang | |
| Tabeat | Adat | Panganggo | |
| Tadina | Awitna, kawitna | Kawitna | |
| Tai | Kokotor | Kokotor | |
| Taksir, ngira | Nginten-nginten | Nginten-nginten | |
| Taktak | Taktak | Taraju | |
| Talatah | Wiat saur | Wiat saur | |
| Tambah | Tambih | Wuwuh | |
| Tampa | Tampi | Tampi | |
| Tanda, ciri | Tawis | Tawis | |
| Tangen, katangen | Kanyahoan | Kauninga | |
| Tangtung, nangtung | Nangtung | Ngadeg | |
| Tanya | Taros | Pariksa | |
| Tapi | Nanging | Nanging | |
| Tarang | Tarang | Taar | |
| Tarima | Tampi | Tampi | |
| Tawar, nawar | Nawis | Mundut | |
| Tayoh-tayohna | Rupina | Rupina | |
| Teang, neangan | Milari | Milari | |
| Tenjo, nenjo, nempo | Ningal | Ningali | |
| Tepi | Dugi | Dugi | |
| Tere | Tere | Kawalon | |
| Tereh | Enggal | Enggal | |
| Teleg, teureuy | Teleg | Telen | |
| Tembang, nembang | Nembang | Mamaos | |
| Tepi, nepi | Dugi | Dugi | |
| Tepung | Tepang | Tepang | |
| Terus | Teras | Teras | |
| Teundeun | Simpen | Simpen | |
| Tincak | Tincak | Dampal | |
| Titah, nitah, jurung | Ngajurungan | Miwarangan | |
| Tonggong | Tonggong | Pungkur | |
| Topi, dudukuy | Topi, dudukuy | Tudung, langgukan | |
| Tulis | Tulis | Serat | |
| Tulung, pitulun | Pitulung | Pitandang | |
| Tulus | Cios | Cios | |
| Tuluy | Teras, lajeng | Teras, lajeng | |
| Tumpak | Tumpak | Tunggang | |
| Tunggu | Antos | Antos | |
| Turun | Turun | Lungsur | |
| Ucap | Ucap | Kedal, lisan | |
| Ulah | Teu kenging | Teu kenging | |
| Ulin | Ulin | Ameng | |
| Umur | Umur | Yuswa | |
| Urus, nguruskeun | Ngalereskeun | Ngalereskeun | |
| Urut | Tilas | Tilas | |
| Utama | Utami | Utami | |
| Waktu | Waktos | Waktos | |
| Wani | Wantun | Wantun | |
| Waras | Cageur | Damang | |
| Wareh, sawareh | Sapalih | Sapalih | |
| Warga, dulur | Wargi | Wargi | |
| Watara, sawatara | Sawatawis | Sawatawis | |
| Wawuh | Wanoh, kenal | Kenal | |
| Wedak | Pupur | Pupur | |
| Wedal | Wedal | Weton | |
| Wilang, kawilang | Kaetang | Kaetang | |
| Wudu | Wulu, wudu | Abdas |
Ikuti update artikel pilihan lainnya dari kami di WhatsApp Channel dan bergabung ke Komunitas WA Infobdg untuk berbagi informasi cepat.



